Reina, orthopedagoog-generalist: 'Die lvb-puzzel blijf ik leggen!'

In januari 2024 startte Reina Marchand als orthopedagoog-generalist bij VGGNet, het expertisecentrum voor psychiatrie en lichte verstandelijke beperking van GGNet. Reina gelooft in de combinatie van behandeling én begeleiding − en zet daarvoor iedere dag haar systemische ‘bril’ op de neus.

“Voor ik startte bij VGGNet zag ik in de gehandicaptenzorg hoe mensen met een verstandelijke beperking tussen wal en schip konden raken. Als zij worstelen met psychiatrische problemen worden die soms te snel toegeschreven aan hun verstandelijke beperking en daardoor niet degelijk aangepakt. De enige oplossing die men dan uiteindelijk nog ziet, is verwijzing naar de gehandicaptenzorg − een plek die vol inzet op begeleiding, met relatief weinig aandacht voor behandeling. Ik geloof juist in de combinatie van beide: alle ruimte voor begeleiding én behandeling. Want al passen deze mensen niet in de protocollen, met creativiteit zijn ze wel degelijk behandelbaar. Dat is ook de visie van VGGNet: wij kijken breed en kunnen daardoor echt het verschil maken.”

Hulp is ‘dus’ niet nodig
“Mensen met een verstandelijke beperking hebben vaak te maken met meervoudige problematiek en ik vind het een sport om samen met hen en anderen de puzzel te leggen: hoe verhouden de problemen zich tot elkaar? Daarvoor zet ik altijd mijn systemische bril op de neus: blijven depressieve klachten bijvoorbeeld bestaan, omdat er financiële problemen zijn, die op hun beurt weer leiden tot uitdagingen in de relatie of huiselijk geweld? Die samenhang proberen we duidelijk te maken voor cliënten. En we vertellen hen waar ze hulp kunnen vinden bij de onderliggende problemen. Als orthopedagoog-generalist zet ik daar de lijnen voor uit. Dat is doorgaans geen makkelijke taak: wie al een leven lang een verstandelijke beperking probeert te verbloemen, vindt hulp ‘dus’ niet nodig, zelfs niet als de problemen zich opstapelen.”

Voorbij weerstand en afwijzing
“Mensen met een lvb hebben bovendien vaak al eerder hulp gehad, waarmee ze voor hun gevoel niets opschoten. Dan ontstaat weerstand, want ‘het helpt toch niet’. Wat ik wil weten: waarom hielp het niet? Was de vorm van hulp te moeilijk voor hen? Of verschenen ze bijvoorbeeld niet op afspraken omdat ze niet kunnen lezen of niet kunnen plannen? En werden ze daardoor uitgeschreven? Daar zitten de haakjes om weerstand weg te nemen. Dan is er nog de angst voor afwijzing, waar mensen met een lvb in hun leven nogal eens mee te maken krijgen. Mijn collega’s en ik proberen hen te laten ervaren dat het veilig is om zichzelf en hun kwetsbaarheden te laten zien. We helpen hen om zichzelf beter te uiten en te begrijpen. Samen onderzoeken we de negatieve overtuigingen die ze in de loop der tijd hebben opgebouwd over zichzelf, en plaatsen die in een ander licht. Stap voor stap ondersteunen we hen om meer grip te krijgen op wie ze zijn.”

“Gedrag van mensen kan onder je huid gaan zitten; juist dan is begrip belangrijk”

“VGGNet vraagt heel wat van cliënten; wij kunnen alleen iets voor hen betekenen als ze zich bewust zijn van de kansen op herstel en daarmee aan de slag durven gaan. Ook voor het team is het soms een hele uitdaging om iemand weer op de rit te krijgen. Het is mijn taak om hen daarin te coachen, bijvoorbeeld als het gedrag van een cliënt onder ieders huid gaat zitten. Stel je een grote, volwassen man voor. Je weet dat daarin iemand schuilt met een sociaal-emotionele ontwikkeling van een kind van drie. Ondanks die diagnose is het lastig om van die grote man te accepteren wat je wél accepteert van een stampvoetende peuter in de supermarkt. Toch heeft die man echt baat bij hetzelfde begrip wanneer hij zijn stress en angst overschreeuwt. Als de begeleiding daarbij aansluit, kan hij tot rust komen, zijn (soms) grote mond inruilen voor kwetsbaarheid en makkelijker behandeling en begeleiding accepteren.”

Volhouden, want het kan wél
“Hoe de behandeling er vervolgens uitziet, is ook altijd weer een puzzel. Want wat doe je, en wanneer? Dan denk ik bijvoorbeeld aan de cliënt die door trauma letterlijk de hele dag stuiterde, huilde en aanklampte. Traumatherapie leek passend, maar bracht ook het risico mee dat herbelevingen zouden toenemen of zelfs een psychose werd uitgelokt. Op zo’n moment is je team enorm belangrijk, omdat je multidisciplinair nadenkt over iedere vervolgstap. Samen besloten we ervoor te gaan. Al na twee EMDR-sessies ontstond er zoveel meer rust bij deze cliënt, die zich bovendien realiseerde: het kan wél, als ik maar volhoud. Zulke momenten maken mijn werk zo mooi!”

Krachtig naar meer grip
“Dat opent de deur naar begeleiding bij (ook) praktische zaken, na ontslag. Want je kunt een depressie of verslaving wel behandelen, maar die problemen komen vroeg of laat terug als je thuis weer in het systeem stapt dat je leven zo moeilijk maakte. We leren de cliënten dat het geen teken van onvermogen is als je een beroep doet op anderen. Sterker nog: het is krachtig als je accepteert wat nodig is om beter grip te houden op je leven. Dan beweeg je namelijk van zorg naar gezondheid. Daar blijf ik heel graag de lvb-puzzel voor leggen: met aandacht voor behandeling én begeleiding, zoals VGGNet en mijzelf zo eigen is. Want herstel is een uitdaging, maar op deze manier komen we er samen wel!”

Bekijk vacatures

Wil jij meewerken aan herstel bij GGNet? Bekijk de vacatures en ontdek waar jij het verschil maakt: